2019.01.17
BY isabeau

Also available in: Engels

ALI & JAN

HIPSTER/MUSLIM: SCHILDERSWIJK/DEN HAAG (2019)

Ali is geboren en getogen in de Schilderswijk. Door zijn studie rechtsfilosofie is hij kritischer geworden richting de rechtsstaat, regels en de overheid. Religie is en blijft zijn primaire kompas. En zowel rechtsfilosoof als moslim zijn? Dat kan prima.

Je zal verrast zijn hoeveel overlap er is tussen eeuwenoude geleerden en filosofen uit het islamitisch geloof en Westerse idealen.

Vorming
De Schilderswijk is een stukje van mijn identiteit. Het vormt een groot deel van mijn jeugd en de persoon die ik nu ben. Wanneer ik aankom op Den Haag Holland Spoor voelt het als thuiskomen. Mijn beide ouders zijn in Turkije geboren en Nederland is mijn thuisland. Turks zijn is voor mij voornamelijk een culturele identiteit en heeft een rol gespeeld in mijn vorming. Het is een stukje geschiedenis dat ik meeneem in mijn DNA en in de relatie met mijn ouders. Ik ben tweetalig opgevoed, dus daar zit ook een stukje Koerdische identiteit bij.

Drie-nul achter. Dat stond ik voor mijn gevoel. Ik heb op een school gezeten waar de witte Nederlanders op een hand te tellen waren. Vervolgens ben ik met een enorme taalachterstand naar de middelbare school gegaan. Ik heb toen keihard moeten werken om mijn VWO af te ronden. Ik was de oudste in het gezin dus moest alles zelf ontdekken. Ook kwam het besef dat ik niet de privileges had als andere witte medestudenten, institutioneel gezien. Ik heb mij altijd verzet en ben blijven vechten, omdat ik bang was voor de verlammende werking van faalangst. Dat je niet goed genoeg bent, of dat het je moeilijk wordt gemaakt.

De kracht haal ik voor een deel uit mijn geloof. Het vertrouwen in Allah. Maar ik ben ook op zoek gegaan naar hulp, naar mensen die een zekere mentor voor je kunnen zijn. En ik heb enorm veel steun gehad van mijn familie, heb mijn vrienden goed proberen te kiezen.

Ik ben tijdens mijn opleiding de allergrootste outkast geweest die je kunt bedenken. Ik heb rechtsfilosofie gestudeerd in Leiden. Ik heb les gehad van docenten die niet onder stoelen of banken schuiven dat zij rechts zijn. Ik heb meerdere keren ervaren dat tijdens colleges of debatten, mijn religie of culturele achtergrond werd gedemoniseerd of gemarginaliseerd. Maar ik ben er zonder kleerscheuren vanaf gekomen en heb volledig meegedraaid. Ik heb mijn master cum laude behaald en ervaar het als één van de meest leerzame jaren in mijn leven.

Religie
Tijdens mijn master rechtsfilosofie moest ik veel dingen in twijfel trekken. Je bent voornamelijk bezig met de waarom-vraag. Ik ben kritischer geworden tegenover onderwerpen als de rechtsstaat, regels en de overheid. Ik heb dingen in perspectief leren zien. Vanuit mijn opleiding heb ik buiten bepaalde kaders leren denken, maar ik was me wel bewust van het feit dat dit binnen een rechtsfilosofische context was. Ik kan ook filosofisch zitten nadenken over God en de schepping van de mensheid, maar dit is de essentie van mijn geloof en daar twijfel ik niet aan. Anders is het geen geloof. Religie is altijd mijn primaire kompas en je kunt prima rechtsfilosoof en tegelijkertijd moslim zijn.

Ik geloof niet dat de democratie, de rechtsstaat of het verlichtingsideaal als een paal boven water staan. Kritiek moet kunnen, ook dat heb ik meegekregen uit mijn opleiding. Het mooie van geloof is – en dan praat ik niet alleen over het islamitisch geloof – dat er bepaalde idealen uit voortvloeien die al ruim voor de verlichting ontstaan zijn. Je zal verrast zijn hoeveel overlap er is tussen eeuwenoude geleerden en filosofen uit het islamitisch geloof en Westerse idealen. Het is jammer dat we ons weinig verdiepen in Oosterse geleerden en deze bij voorbaat al wegzetten vanwege bepaalde geopolitieke spanningen. Ik kan je zo een lijstje geven van islamitische geleerden en denkers en filosofen die mij inspireren. Denk aan een Rumi, die als groot figuur in de islamitische traditie ook veel niet moslims heeft weten te inspireren. Soms vind ik het vreemd dat moslims helden uit hun eigen traditie niet kennen. Je zult positief verrast zijn hoeveel kennis en prachtige geleerden er zijn geweest.

Jan is museumconservator bij het Gemeentemuseum Den Haag en Is woonachtig in de Schilderswijk. Hij ziet cultuur – net als zijn eigen identiteit – als iets dynamisch. En kunst? Kunst kan ons helpen met een open en nieuwsgierige blik naar de wereld om ons heen te kijken.

 

Cultuur
Dat religie je eerste identiteitslabel is – dat kan ik mijzelf niet voorstellen. Ik wil niet zeggen dat het gek is, hoor. Werk benoemen als je eerste identiteit is in zekere zin ook weer sneu. Ik voel me voor een deel Nederlander, maar in Duitsland zou ik net zo goed kunnen gedijen, bij wijze van. Mijn wereldbeeld en ideeën zijn voor een groot deel toch West-Europees van karakter. Ik voel me hier thuis, maar dat is niet specifiek verbonden aan een buurt, stad of provincie. Dat vind ik zo fascinerend aan Ali, dat hij een hele sterke band met specifiek de Schilderswijk heeft.

In het museum, tijdens rondleidingen, lezingen of avonden voor relaties en begunstigers, heb ik hele leuke conversaties met mensen. Dit zijn vaak hoogopgeleide mensen die tamelijk succesvol zijn in het leven, in financiële zin in ieder geval. Ze vinden zichzelf allemaal heel open en vooruitstrevend, want ze zitten in de kunst en ze kijken met een kritisch beeld naar de wereld. Maar deze blik is vaak wel behoorlijk naar binnen gericht.

Cultuur is iets heel dynamisch, iets dat zich continu ontwikkelt. Cultuur wordt vaak verbonden aan tradities, maar dit zijn vaak constructies. We moeten ons behoeden voor een bepaalde starheid richting cultuur. En oppassen voor te sterke meningen over fenomenen die buiten je eigen belevingswereld liggen.

 

Kunst
Goede kunst brengt je aan het wankelen, het bevraagt je wereldbeeld. Goede kunst zorgt ervoor dat je zelf over een onderwerp of vraagstuk gaat nadenken. In die functie vervult kunst een hele belangrijke rol in de maatschappij. Als museum probeer je de hele maatschappij aan te spreken, maar uiteindelijk is 90% van wat je doet slechts een bepaalde afspiegeling van de maatschappij. Je moet je best doen om iedereen zich welkom te laten voelen. Maar je moet het niet gaan forceren, of het er heel artificieel op gaan leggen. Dit was laatst ook een grote discussie tijdens een tentoonstellingsoverleg. Moeten we thema’s die in de maatschappij spelen bewust inbouwen, of maken we een programmering en kijken we vervolgens of er maatschappelijke thema’s zijn die op het programma aansluiten?

Dat musea zich nu bewuster tot de maatschappij proberen te verhouden, daar is geen twijfel over.

 

Privileges
Hoewel je dat moeilijk over jezelf kan zeggen, denk ik dat ik redelijk genuanceerd kritisch ben. Ik heb een zekere mildheid. Mijn milde houding komt denk ik voort uit het feit ik bepaalde privileges ervaar. Ik heb mij vroeger als jonkie wel moeten bewijzen – bij de voetbalclub, mijn eerste baantje en op school – maar het was niet dat ik vanuit een vooroordeel een drempel heb moeten overbruggen. Dat is een enorme luxepositie, in die zin. Mensen die vanwege hun culturele achtergrond of uiterlijke kenmerken tegen vooroordelen aanlopen, staan met 1-0 achter. Dat hoorde ik ook terug in het verhaal van Ali [duo-partner]. En dat is pijnlijk.

 

Hipster
De hipster begon als iemand die heel nadrukkelijk een soort echtheid, een authentieke levensstijl probeerde na te streven en deze te omarmen. Maar uiteindelijk is het verwaterd tot vooral uiterlijke kenmerken. Het is een schijn echtheid, of schijn bewustzijn om je identiteit af te stellen. Zowel de hipster als de moslim halen uit bepaalde fenomenen een soort levenswaarheid, alhoewel ik denk dat de overtuigd religieuzen veel vuriger en oprechter zijn dan de gemiddelde hipster. Een hipster kan vanuit een schijn milieubewustheid eigen worsten draaien, maar vervolgens wel drie tot vier keer per jaar het vliegtuig pakken. Dat is één en al paradoxaal. Ik heb mij nooit echt sterk een hipster gevoeld ondanks dat ik wel aan veel van die clichés voldoe. Ik heb ook een fixed gear fiets. Bepaalde onderdelen van de lifestyle vind ik wel leuk. Maar de intellectuele hipster zou als eerste van zichzelf moeten doorhebben dat het allemaal een beetje een fake houding is. Zo heb ik mij daar ook altijd toe proberen te verhouden.

Ik heb me vroeger wel moeten bewijzen, maar heb nooit vanuit een vooroordeel een drempel moeten overbruggen. Dat is een enorme luxepositie.